माईकल,
काठमाडौं । पछिल्लो समय विश्वभर लोकप्रियता बढाउँदै गएको एभोकाडो स्वादिलो फल मात्र नभई विभिन्न पोषक तत्त्वको महत्त्वपूर्ण स्रोत पनि हो। स्वस्थ खानपानप्रति बढ्दो चासोसँगै यसको उपभोग र व्यावसायिक महत्त्व विस्तार हुँदै गएको छ। उपयुक्त हावापानी र खेती प्रविधि अपनाउन सके नेपालमा पनि एभोकाडो खेती आम्दानीको राम्रो विकल्प बन्न सक्छ।
एभोकाडोका विभिन्न जातमध्ये ‘हास’ (Hass) जात विश्व बजारमा विशेष लोकप्रिय मानिन्छ। यसको बोक्रा पाक्दै जाँदा गाढा बैजनीदेखि कालो रङको हुन्छ भने भित्रको गुदी नरम, क्रिमी र स्वादिष्ट हुन्छ। यही बनावट, स्वाद, गुणस्तर र व्यावसायिक उपयोगिताका कारण हास एभोकाडोले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा महत्त्वपूर्ण स्थान बनाएको छ।
किन लोकप्रिय छ हास एभोकाडो?
हास एभोकाडोको लोकप्रियताको प्रमुख कारण यसको स्वाद, गुदीको बनावट, पोषण र बजारमा रहेको माग हो। अन्य केही जातको तुलनामा यसमा चिल्लो पदार्थको मात्रा बढी हुने भएकाले यसको गुदी क्रिमी हुन्छ। फल पाक्दै जाँदा बोक्राको रङ परिवर्तन हुने भएकाले पाकेको अवस्था पहिचान गर्न पनि सहयोग पुग्छ।
अमेरिका, युरोपलगायत विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एभोकाडोको व्यावसायिक कारोबार हुँदै आएको छ। विशेषगरी हास जातको उत्पादन, आपूर्ति र व्यापार विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको छ। यद्यपि, विश्व बजारमा यसको वास्तविक हिस्सा कति छ भन्ने विषयमा निश्चित प्रतिशत उल्लेख गर्दा सम्बन्धित तथ्याङ्कको स्रोत र समयावधि खुलाउनु आवश्यक हुन्छ।
एभोकाडोका प्रमुख स्वास्थ्य लाभ
एभोकाडोमा स्वस्थ चिल्लो पदार्थ, फाइबर, भिटामिन र खनिज तत्त्व पाइन्छन्। सन्तुलित आहारमा यसलाई समावेश गर्दा शरीरलाई आवश्यक पोषक तत्त्व प्राप्त गर्न सहयोग पुग्न सक्छ।
१. मुटुको स्वास्थ्यमा सहयोग
एभोकाडोमा मुख्यतः मोनोअनस्याचुरेटेड अर्थात् एकल असन्तृप्त चिल्लो पदार्थ पाइन्छ। सन्तृप्त चिल्लो पदार्थको सट्टा यस्तो चिल्लो पदार्थयुक्त खाना सेवन गर्दा रगतमा कोलेस्ट्रोलको स्वस्थ स्तर कायम राख्न सहयोग पुग्न सक्छ। एभोकाडोमा ओलिक एसिड प्रमुख स्वस्थ चिल्लो पदार्थका रूपमा पाइन्छ।
२. पोटासियमको राम्रो स्रोत
एभोकाडोमा पाइने पोटासियमले मांसपेशीको कार्य, स्नायु प्रणाली र शरीरमा तरल पदार्थको सन्तुलन कायम राख्न भूमिका खेल्छ। १०० ग्राम एभोकाडोमा करिब ४८५ मिलिग्राम पोटासियम पाइन्छ, यद्यपि यसको मात्रा जात र फलको अवस्थाअनुसार फरक हुन सक्छ।
३. पाचन प्रणालीका लागि उपयोगी
एभोकाडोमा रहेको फाइबरले आन्द्राको नियमित गतिविधिमा सहयोग पुर्याउँछ। पर्याप्त पानी र सन्तुलित खानपानसँग यसको सेवन गर्दा कब्जियत कम गर्न तथा लामो समयसम्म पेट भरिएको महसुस गराउन मद्दत मिल्न सक्छ।
४. आँखाको स्वास्थ्यमा योगदान
एभोकाडोमा लुटिन र जियाज्यान्थिनजस्ता क्यारोटिनोइड पाइन्छन्, जुन आँखाको स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित पोषक तत्त्व हुन्। यसमा रहेको चिल्लो पदार्थले केही बोसोमा घुलनशील पोषक तत्त्वको अवशोषणमा समेत सहयोग गर्न सक्छ।
५. शरीरका विभिन्न जैविक क्रियामा सहयोग
एभोकाडोमा भिटामिन ई, भिटामिन के, फोलेट र अन्य सूक्ष्म पोषक तत्त्व पाइन्छन्। यी तत्त्वले कोषहरूको सामान्य कार्य, रगत जम्ने प्रक्रिया तथा शरीरका विभिन्न जैविक क्रियामा भूमिका खेल्छन्।
एभोकाडो पौष्टिक भए पनि यसमा ऊर्जा र क्यालोरी पर्याप्त हुने भएकाले आफ्नो खानपान र आवश्यकताअनुसार सन्तुलित मात्रामा सेवन गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
एभोकाडो खाने तरिका
एभोकाडोलाई विभिन्न तरिकाले खान सकिन्छ। पाकेको फललाई बीचबाट काटेर बियाँ हटाएपछि गुदी सिधै खान सकिन्छ। यसको प्रयोग सलाद, स्यान्डविच, ब्रेकफास्ट र स्मुदीमा पनि गर्न सकिन्छ।
काँक्रो, गोलभेँडा, प्याज र कागतीसँग मिसाएर सलाद बनाउन सकिन्छ। त्यस्तै, होल ग्रेन ब्रेडमाथि गुदी राखेर खान वा दूध, दही र अन्य फलसँग मिसाएर स्मुदी तयार गर्न सकिन्छ। थोरै कागतीको रस र स्वादअनुसार नुन मिसाएर पनि यसको स्वाद लिन सकिन्छ।
नेपालमा एभोकाडो खेतीको सम्भावना
नेपालका उपयुक्त मध्यपहाडी तथा न्यानो उपोष्ण क्षेत्रहरूमा एभोकाडो खेतीको सम्भावना छ। तापक्रम, वर्षा, तुसारोको जोखिम, माटोको अवस्था, पानी निकास र सिँचाइको उपलब्धताले यसको उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्छन्। त्यसैले खेती सुरु गर्नुअघि स्थानीय वातावरणअनुसार उपयुक्त जात छनोट गर्नु आवश्यक हुन्छ।
व्यावसायिक खेतीका लागि भरपर्दो नर्सरीबाट जात पहिचान भएको, स्वस्थ तथा सम्भव भएसम्म कलमी बिरुवा छनोट गर्नु उपयुक्त हुन्छ। एभोकाडोका केही बिरुवाले फल दिन सुरु गर्न धेरै वर्ष लाग्न सक्छ। उत्पादनको समय बिरुवाको प्रकार, जात, हावापानी र व्यवस्थापनमा निर्भर हुन्छ। त्यसैले खेतीमा लगानी गर्नुअघि उत्पादन अवधि, बजारको माग, ढुवानी र बिक्री मूल्यबारे अध्ययन गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
नेपालमा उत्पादित एभोकाडोलाई ताजा फलका रूपमा बजारमा बिक्री गर्न सकिन्छ। होटल, रेस्टुरेन्ट, जुस पसल, सुपरमार्केट र स्वास्थ्यप्रति सचेत उपभोक्तालाई लक्षित गरेर बजार विस्तार गर्ने अवसर पनि छ। उत्पादनको गुणस्तर, फलको उचित छनोट, भण्डारण र बजार व्यवस्थापनमा ध्यान दिन सके किसानले यसबाट आम्दानी विविधीकरण गर्न सक्छन्।
निष्कर्ष :
एभोकाडो स्वस्थ चिल्लो पदार्थ, फाइबर, पोटासियम, भिटामिन र अन्य पोषक तत्त्वको स्रोत हो। यसको लोकप्रियता स्वास्थ्यप्रतिको बढ्दो चासो र अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मागसँग जोडिएको छ। उपयुक्त हावापानी, गुणस्तरीय बिरुवा र वैज्ञानिक खेती प्रविधि अपनाउन सके नेपालमा पनि एभोकाडो खेती व्यावसायिक कृषि तथा किसानको आम्दानी वृद्धि गर्ने सम्भावनायुक्त क्षेत्र बन्न सक्छ।
